Εκλογές: ανάσα ζωής σε ένα σύστημα που ψυχορραγεί

του Κώστα Πάτση

Εν όψει εκλογών, οποιαδήποτε σκέψη ή συζήτηση μικροπολιτικού περιεχομένου μου γεννά αισθήματα ματαιότητας και οποιαδήποτε ανάλυση, συσχετισμός ή έκκληση στην «λογική» δρα σαν δηλητήριο ενάντιας σε κάθε νηφάλιο συμπέρασμα. Όσο κι αν προσπαθήσω, αδυνατώ να βρω ουσία στην οποιαδήποτε απόπειρα ηθικολογικής κριτικής στα υποψήφια κόμματα ή υποψηφίους βουλευτές: «Πρέπει να δώσουμε στον τάδε μια δεύτερη ευκαιρία, φαίνεται ότι θέλει το καλό της χώρας», «Ο δείνα φαίνεται καλό παιδί και δυνατός χαρακτήρας, δε μασάει τίποτα», κλπ.
Η ματαιότητα πηγάζει από το γεγονός ότι το πολιτικό σύστημα της Ελλάδας είναι εδώ και δεκαετίες –αν όχι από την απαρχή του- ένα θεσμοθετημένο όργανο διαχείρισης των θεμάτων και υπεράσπισης των συμφερόντων του μεγάλου κεφαλαίου (εγχώριου, ευρωπαϊκού ή διεθνούς). Χάρη στο περίτεχνα κεντημένο πλέγμα τεχνητής πραγματικότητας με το οποίο σκεπάζεται κάθε λογική ερμηνεία, το σύστημα αυτό παίρνει τη μορφή ενός διακυβερνητικού μηχανισμού που δήθεν επιτηρείται και επικυρώνεται από τον λαό και κατά συνέπεια δρα με γνώμονα το κοινωνικό συμφέρον.

Οι εκλογές, ενώ φαντάζουν ως η μοναδική ευκαιρία του λαού να εκφράσει τη βούληση του, είναι επί της ουσίας ένα πανίσχυρο εργαλείο στα χέρια του καθεστώτος το οποίο καλείται να εκπληρώσει τρεις κομβικές αποστολές: α) την επικύρωση της θεσμικότητας του συστήματος ως φορέα διακυβέρνησης, β) την νομιμοποίηση των ενεργειών της εκάστοτε κυβέρνησης και γ) τη συντήρηση της πλάνης ότι ο λαός έχει τον τελευταίο λόγο.

Ο πρώτη αποστολή ολοκληρώνεται απλά με την προσέλευση ενός ικανοποιητικού όγκου ψηφοφόρων στις κάλπες. Με αυτόν τον τρόπο ο κοινοβουλευτισμός, με την παρούσα μορφή, επικυρώνεται από τον ίδιο τον λαό ως νομοθετικός θεσμός και ως διακυβερνητικό όργανο. Βεβαία, ο λαός δεν διανοήθηκε ποτέ να εξετάσει την αποτελεσματικότητα του παρόντος πολιτικού συστήματος καθότι κάτι τέτοιο θα προϋπέθετε τα κατάλληλα ερεθίσματα και σκέψη ελεύθερη από φόβο και πάθη, στοιχεία που όχι μόνο εκλείπουν αλλά και αποδοκιμάζονται. Στην ουσία, η ελευθερία του λαού στριμώχνεται μέσα σε ένα αυστηρά ορισμένο φάσμα επιλογών: έναν αριθμό από κόμματα που φαινομενικά καλύπτουν όλες τις πιθανές ιδεολογικές κατευθύνσεις. Είτε, αυτές οι ιδεολογίες, είναι ειλικρινείς είτε επιτηδευμένες, ένα είναι το σίγουρο, το πολιτικό σύστημα απολαμβάνει ψήφο εμπιστοσύνης δια μέσω κάθε ψήφου.

Με τα χρόνια, το πολιτικό σύστημα εξελίσσει άμυνες και μεθόδους οι οποίες κάνουν τις αποτυχίες να φαντάζουν ως μοιραίες εκβάσεις που αργά ή γρήγορα γίνονται καθολικά αποδεκτές. Μια από αυτές τις άμυνες είναι η νομιμοποίηση της εκάστοτε κυβέρνησης μέσω εκλογών (αποστολή β’). Για να κατανοήσουμε αυτόν τον μηχανισμό, ας υποθέσουμε το εξής σενάριο: μια κυβέρνηση έχει εκτίσει ένα μέρος της θητείας της και έχει εκ των πραγμάτων «αποτύχει»* να επιφέρει μια κάποια ανάπτυξη ή έστω να τηρήσει προεκλογικές υποσχέσεις. Ως αποτέλεσμα, η δυσαρέσκεια του λαού φουντώνει και η κυβέρνηση «αναγκάζεται» να κηρύξει εκλογές.

Αυτή η κίνηση μπορεί να βαφτιστεί βιαστικά ως έντιμη, επί της ουσίας όμως, δημιουργεί μια κατάσταση εκ προοιμίου κερδισμένη: Εάν το κυβερνόν κόμμα ξαναψηφιστεί τότε οι «αμαρτίες» του έχουν συγχωρεθεί αφού ο ίδιος ο λαός έχει εμπράκτως δώσει ψήφο συγκατάθεσης. Αν πάλι δε βγει -και γνωρίζοντας ότι δεν πρόκειται να κυνηγηθεί νομικά-, ανασυγκροτείται (σπάει σε παρακλάδια φαινομενικής ιδεολογικής διαφοροποίησης, αλλάζει πρόεδρο, κλπ.) και περιμένει καρτερικά την επερχόμενη κυβέρνηση να «αποτύχει» για να ξαναπάρει τα ηνία όντας πια «ώριμη» και «ανανεωμένη».

Η τρίτη αποστολή και η πιο σημαντική είναι η αναζωογόνηση της ψευδαίσθησης ύπαρξης δημοκρατίας. Μια οφθαλμαπάτη που θέλει τον λαό να πιστεύει πως έχει τον τελευταίο λόγο, πως ανεβάζει και κατεβάζει κυβερνήσεις και πως η ψήφος είναι το πολυτιμότερο δικαίωμα του ως σκεπτόμενος πολίτης. Εξαιρώντας το γεγονός ότι η αντιπροσωπευτική δημοκρατία δεν είναι καν δημοκρατία –εκλεγμένη ολιγαρχία είναι ένας πιο ταιριαστός όρος-, η ψήφος του λαού είναι κατά ένα μεγάλο ποσοστό ελεγχόμενη και κυρίως προβλέψιμη. Αυτό, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η κοινωνική βάση απέχει με ευχαρίστηση από οποιοδήποτε ενεργητικό έλεγχο στις κινήσεις του κοινοβουλίου, δίνει τη δυνατότητα στο σύστημα να απεργαστεί τα πλάνα του και να ετοιμάσει το έδαφος για την επόμενη εκλογική παρωδία.

Ο κοινοβουλευτισμός μπορεί να ιδωθεί ως ένα πλυντήριο που αναδεύει και ξεπλένει πρόσωπα και ιδεολογίες διατηρώντας έτσι μια ψευδαίσθηση ανανέωσης και αλλαγής. Ελίσσεται και προσαρμόζεται αναλόγως ώστε να προσφέρει στον παθητικό λαό ένα ικανοποιητικό εύρος επιλογών που ταιριάζουν στις ανάγκες και τα θέλω που επιτάσσει η κάθε εποχή. Προωθώντας την ιδιωτία και αναμασώντας την παραίσθηση ότι η ψήφος του είναι η στερνή του πολιτική έκφραση, η κοινωνική βάση κρατιέται επ’ αόριστον σε καταστολή. Ο λαός βρίσκεται εγκλωβισμένος σε έναν φαύλο κύκλο επιβεβαίωσης ενός συστήματος που ψυχορραγεί ενώ ταυτόχρονα καταριέται τον εαυτό του που κάθε του επιλογή τον χώνει πιο βαθιά στο λάκκο με τα φίδια.

* Τα εισαγωγικά τονίζουν το άτοπο του ισχυρισμού ότι κάποιος έχει αποτύχει ή επιτύχει σε κάτι δίχως να είναι αναμφίβολα γνωστό ποια είναι η πραγματική του πρόθεση.

Μοιραστείτε τις σκέψεις σας

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: